Giresun Haberleri

Atatürk Ayasofya’yı Niçin Müze Yaptı?

0 37

İstanbul’un bir an evvel işgalden kurtarılması ve barışa kavuşarak ülkenin imarına başlanabilmesi amacıyla, 23 Temmuz 1923 günü Lozan’da “ileride düzeltiriz” düşüncesi ile iki önemli konuda taviz verdik ve anlaşmayı ertesi gün 24 Temmuz’da imzaladık.

  • Osmanlı’nın borçlarını ödemeyi kabul ettik.
  • İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya’nın Boğazlara yönelik tehditlere karşı garantör olacağı bir “Boğazlar Komisyonu” kurulmasını, Boğazlara Türk askeri yerleştirilmemesini kabul ettik.

Önce Osmanlı borçlarının ödenmesini ele aldık.

  • 1930’a kadar borçların bugünkü değerle 42 milyar dolarlık kısmını ödedik.
  • Aralık 1932’de borçların geri kalanında indirim yapılmasını, aksi halde ödeme yapmayacağımızı bildirdik.
  • Nisan 1933’de görüşmeler sonunda borçlarda %90,8 oranında indirim yapılmasını ve %7,5 faizle 20 yılda ödeme yapılmasını kabul ettirdik.
  • (Geri kalan borç bugünkü değerle 225 milyar dolardı ve bunu 1944’e kadar vadesinden 10 yıl önce ödedik.)

Nisan 1933’deki borç indirimi anlaşmasından sonra sıra Boğazlara geldi. İstanbul ve Çanakkale Boğazlarına nöbetçi asker bile koyamıyorduk.

Mayıs 1933’de Londra’da yapılan Silahsızlanma Toplantısı’na katılarak Lozan Anlaşması’nın Boğazlar Komisyonu maddesinin iptal edilmesini talep ettik. Bu talebimiz kabul edilmedi.

Bunun üzerine önce Sovyet Rusya ile görüşerek, Mussolini ve Hitler’in Boğazların güvenliğini tehdit ettiğini, Sovyet Rusya’nın güvenliği için Türk askerinin Boğazlara yerleştirilmesinin gerekli olduğunu söyledik.

Ayrıca, Ortodoks Rusya’yı yanımıza çekmek amacıyla 24 Kasım 1934’te Bakanlar Kurulu Kararı ile (1453’den önce Ortodoks mabedi olan) Ayasofya’yı müze yaparak karşı atağa geçtik.

Lozan Anlaşması’nda yapılacak değişikliği tüm imzacı ülkelerin kabul etmesi gerekiyordu. Ayasofya kararı, imzacı devletlerden Yunanistan üzerinde de etkili oldu. Çünkü Yunanistan da Ortodoks’tur. Milletler Cemiyeti’nin Nisan ve Eylül 1935’de yapılan toplantılarında Lozan Anlaşması’nın Boğazlar maddesinin iptalini istedik, değişen dünya koşullarında (Mussolini ve Hitler’i kastederek) Türkiye’nin güvenliği konusunda endişe duyduğumuzu belirttik.

Ayasofya tavizi ve baskı diplomasimizin etkisiyle Sovyet Rusya ve Yunanistan delegeleri “Türkiye’nin talebinin makul olduğunu” belirterek bizi desteklediler.

Bunun üzerine İtalya dışındaki diğer ülkeler de talebimizin makul olduğunu kabul edince 11 Nisan 1936’da Montrö’deki (Montreux) Milletler Cemiyeti toplantısında Boğazlar konusunda yeni bir anlaşmaya hazır olduğumuzu belirten bir nota verdik.

20 Temmuz 1936’da Montrö Boğazlar Sözleşmesi imzalandı, TBMM’de onaylandı ve Resmi Gazete’de yayınlanması bile beklenmeden 30,000 Türk askeri o gece yarısı İstanbul ve Çanakkale Boğazlarına konuşlandı.

Anlaşma 5 Ağustos 1936 günü Resmi Gazete’de yayınlandı.

Görüldüğü gibi, Ayasofya böyle bir amaç uğruna Atatürk tarafından müze yapılmıştı…

Amaç hasıl olunca Atatürk Ayasofya’nın müze değil, cami olarak tescil edilmesi emrini verdi. Çünkü Montrö imzalanmış, artık Ayasofya’nın müze olmasına gerek kalmamıştır.

Montrö’den 5 ay sonra, 19 Kasım 1936 günü düzenlenen Ayasofya’nın tapusu şöyle: Vasfı: Türbe, Akaret, Muvakkithane ve Medreseyi müştemil Ayasofya-ı Kebir Camii Şerifi Sahibi: Ebulfetih Sultan Mehmet Vakfı…

Araya Hatay meselesi girdiği için ve ayrıca Montrö’den hemen sonra müze kararının geri alınması “sizi aldattık” anlamına geleceği için, ayrıca ömrü yetmediği için Atatürk bunu yapamamıştı…

*İsmail Bayram, Giresun Üniversitesi Öğretim Üyesi

(Ali Serdar Bolat isimli kişiden edinilen bilgidir…)

0 0 Oy
Değerlendirme
Abone ol
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için çerez politikamızı inceleyebilirsiniz. Anladım

0
Düşüncelerinizi lütfen yorum yaparak paylaşın!x
()
x